Ana sayfa/Tip 1 Diyabet
Tip 1 diyabet bir
otoimmün hastalıktır.
Şeker yemekten olmaz. Kilodan olmaz. Yaşam tarzından olmaz. Bağışıklık sistemi kendi hücrelerini hedef aldığı için olur ve bugün önlenemez, geri döndürülemez. Bu sayfa nedenini anlatır.
Mekanizma
Vücut neden kendine döner?
Süreç teşhisten yıllar önce sessizce başlar. Sırası önemlidir, çünkü her adım bir sonrakini mümkün kılar.
Genetik yatkınlık
Bazı bireyler HLA gen bölgesinde belirli varyantlarla doğar. Bu varyantlar bağışıklık sisteminin kendi dokusunu yabancı olarak tanıma riskini yükseltir. Yatkınlık tek başına hastalık demek değildir; taşıyanların büyük çoğunluğu hiçbir zaman diyabet geliştirmez.
Ailede Tip 1 diyabet olmayan bireylerde de görülür. Vakaların çoğunda aile öyküsü yoktur.
Tetikleyici olay
Yatkın bir bireyde çevresel bir etken süreci başlatır. Enterovirüs enfeksiyonları en çok çalışılan adaydır. Kesin tetikleyici hâlâ bilinmemektedir ve bu, hastalığın neden önlenemediğinin temel nedenidir.
Otoantikorların ortaya çıkışı
Bağışıklık sistemi pankreastaki beta hücrelerine karşı antikor üretmeye başlar. Bu antikorlar kanda teşhisten aylar, çoğu zaman yıllar önce saptanabilir. Bu evrede birey tamamen sağlıklı görünür ve hiçbir belirti yoktur.
Beta hücrelerinin yıkımı
T hücreleri Langerhans adacıklarındaki beta hücrelerini hedef alır ve yok eder. Beta hücreleri vücudun insülin üreten tek kaynağıdır. Yıkım kademelidir ve sessizce ilerler.
Beta hücre kütlesinin yaklaşık yüzde 80–90'ı kaybedilene kadar kan şekeri normal kalabilir. Belirtiler bu eşik aşıldığında ortaya çıkar.
İnsülin yokluğu
İnsülin, glikozun kan dolaşımından hücrelere girmesini sağlayan anahtardır. İnsülin olmadan glikoz kanda birikir, hücreler ise enerjisiz kalır. Vücut yakıt için yağı parçalamaya başlar ve bu süreç kanda keton üretir.
Ömür boyu insülin bağımlılığı
Beta hücreleri yenilenmez. Bu noktadan sonra insülin dışarıdan verilmek zorundadır: enjeksiyon veya pompa yoluyla, her gün, ömür boyu. Doz yemeğe, harekete, hastalığa ve strese göre sürekli ayarlanır. Sensör tam da bu ayarı güvenli kılan araçtır.
Yanlış bilinen
Tip 1, Tip 2 değildir.
İkisi aynı ad altında toplandığı için Tip 1 diyabetli aileler sürekli yanlış anlaşılır. Çocuğuna "fazla şeker verdiği" söylenen anne bu karışıklığın sonucudur. Aradaki fark tıbbi olarak temeldir.
Dünyada
Ne kadar yaygın?
Tip 1 diyabet her ülkede görülür ancak sıklığı bölgeye göre büyük fark gösterir. Sayılar artmaya devam ediyor ve nedeni tam olarak açıklanamıyor.
2025 tahminlerine göre dünya genelinde Tip 1 diyabetle yaşayan kişi sayısı. 2021'de bu sayı 8,4 milyondu.
0–19 yaş arası birey. Tip 1 diyabet çocukluk çağının en sık görülen kronik hastalıklarından biridir.
2021 ile 2025 arasında küresel sayıdaki artış. Görülme sıklığı özellikle küçük yaş gruplarında yükseliyor.
Ulusal kayıtlara göre 0–18 yaş grubunda yılda yüz bin çocukta yaklaşık 11 yeni tanı. Türkiye orta düzeyde görülme sıklığına sahiptir.
Kaynaklar: IDF Diabetes Atlas 11. Baskı ve T1D Index Sürüm 3.0 (2025) küresel tahminler için; Yeşilkaya ve ark., Diabetic Medicine (2017), Türkiye ulusal çocukluk çağı verileri için. Bölgesel oranlar Finlandiya gibi ülkelerde çok daha yüksek, Doğu Asya ülkelerinde çok daha düşüktür.
Erken belirtiler
Fark edilirse hayat kurtarır.
Tip 1 diyabet çoğu zaman haftalar içinde hızla gelişir. Belirtiler bilinmediğinde tanı, hayatı tehdit eden bir tabloya dönüşene kadar gecikebilir.
- 1Aşırı ve sürekli susama
- 2Sık idrara çıkma, gece alt ıslatmanın yeniden başlaması
- 3İştah artmasına rağmen hızlı kilo kaybı
- 4Belirgin yorgunluk ve halsizlik
- 5Bulanık görme
- 6Nefeste aseton benzeri tatlımsı koku
- 7Karın ağrısı, bulantı veya kusma
- 8Hızlı ve derin nefes alıp verme
Bu belirtiler bir arada görülüyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurun. Tedavi edilmeyen Tip 1 diyabet, diyabetik ketoasidoz (DKA) adı verilen acil bir tabloya ilerler. Türkiye'de çocukların önemli bir bölümü tanıyı ancak bu aşamada alır. Basit bir kan şekeri ölçümü tanıyı dakikalar içinde koyabilir.
Derneğimiz
Kâr amacı gütmeyen bir dernek.
KOALA, Türkiye yasalarına göre kurulmuş bir dernektir. Hiçbir ortağı, hissedarı veya kâr dağıtımı yoktur. Toplanan her katkı tek bir amaca gider: Tip 1 diyabetli çocukların ve bireylerin glikoz sensörlerine ulaşması.
Yaptığımız iş
- İhtiyaç sahibi çocuklara ve bireylere sürekli glikoz sensörü ulaştırmak
- Ailelere sensör kullanımı konusunda rehberlik etmek
- Toplumda Tip 1 diyabet farkındalığı oluşturmak
- Erken belirtileri anlatarak geç tanıyı azaltmak
- Aileler arasında dayanışma ağı kurmak
Taahhüdümüz
Bağışlar yalnızca sensör temini ve derneğin yasal işleyişi için kullanılır. Hiçbir yönetici bu işten gelir elde etmez.
Sensör desteği ihtiyaç esasına göre verilir. Din, dil, etnik köken, cinsiyet veya siyasi görüş ayrımı yapılmaz.
Desteklediğimiz bireylerin kimlik bilgileri hiçbir koşulda paylaşılmaz.
Adımız
"Dernek" ne demek?
Adımızdaki "dernek" sözcüğü Türk hukukunda belirli bir tüzel kişiliği tanımlar. Diğer dillerdeki karşılıkları şunlardır.
Kazanç paylaşma amacı gütmeyen, ortak bir amaç için kurulan tüzel kişilik. 5253 sayılı Dernekler Kanunu kapsamında kurulur ve denetlenir.
A non-profit association or charitable organisation. In everyday English also called a non-profit or NGO. It has no shareholders and distributes no profit.
Ein gemeinnütziger Verein, vergleichbar mit einem eingetragenen Verein (e.V.). Er verfolgt keinen wirtschaftlichen Zweck und schüttet keine Gewinne aus.
